Op vrijdag 14 april 2017 was het eindelijk zo ver en vertrok SOS naar Tokyo voor een onvergetelijke studiereis met als thema criminal justice and sentencing in Japan. Naast een interessant inhoudelijk programma kon er ook uitgebreid kennis worden gemaakt met de bijzondere cultuur van Japan. Na een lange reis werd de eerste dag gezamenlijk afgesloten in een typisch Japans sushi-restaurant. Op zondag werden de deelnemers ondergedompeld in de Japanse cultuur bij een sightseeing tour door Tokyo. Zo werd een bezoek gebracht aan de Tokyo Skytree, waar kon worden genoten van een indrukwekkend uitzicht over de stad, en aan de bekende elektronicawijk Akihabara. Ook een bezoek aan de bekende Sensoij Temple en de tuinen van het Keizerlijk Paleis kon niet ontbreken. Om een beeld te krijgen van de wereldstad waar wij ons in bevonden, bezochten wij Shibuya Crossing: het drukste kruispunt ter wereld.

Op maandag begon het juridisch inhoudelijke programma en brachten wij een bezoek aan Keio University. Hier kregen wij een inleiding over het Japanse strafrecht en een rondleiding over de campus. De dag werd afgesloten met een diner in het restaurant Kakemomi Gyoza, waar ex-gedetineerden te werk worden gesteld bij wijze van rehabilitatie.

De volgende dag werden wij zeer hartelijk ontvangen bij het gerenommeerde advocatenkantoor Nakamura International Criminal Defense. Hier kregen wij uitleg over het werk van de Japanse strafrechtadvocaat en hoe in de praktijk wordt omgegaan met het extreem hoge veroordelingspercentage. Opvallend is dat Japanse strafrechtadvocaten niet aanwezig mogen zijn bij het verhoor van de verdachte. De dag werd afgesloten met een bezoek aan het indrukwekkende gebouw van the Supreme Court of Japan.

Woensdag stond in het teken van the Japan Federation of Bar Associations (JFBA). De JFBA richt zich op de bescherming van de fundamentele rechten van de mens en de realisatie van social justice. Daarnaast biedt de JFBA begeleiding en houdt zij toezicht op advocaten. In de avond werd ons een diner aangeboden door de Afdeling Straf- en Strafprocesrecht van de Universiteit Leiden en aten wij gezellig in een traditioneel Japans restaurant.

Donderdag stond the United Nations Asia and Far East Institute for the Prevention of Crime and Treatment of Offenders (UNAFEI) op het programma. Hier kregen wij uitleg over misdaadpreventie en behandeling van delinquenten. Ook spraken wij met een aantal vrijwilligers die zich inzetten voor de rehabilitatie van ex-gedetineerden. Vervolgens werden wij begeleid naar de Fuchu prison. Het was een unieke ervaring om een rondleiding te krijgen in deze gevangenis en het strenge regime van dichtbij te zien. De dag werd afgesloten met een bezoek aan een halfway house, een opvangplaats voor ex-gedetineerden.

Op vrijdag bezochten wij the Public Prosecutors Office en eindigden wij ons programma bij de Nederlandse ambassade met een uitleg over de werkzaamheden aldaar. Om onze reis op feestelijke én typisch Japanse wijze af te sluiten brachten wij op de laatste avond een bezoek aan de karaokebar.

Naast de bijzondere cultuur was het bezoek van SOS aan Japan buitengewoon interessant op juridisch gebied. Wij kijken terug op een prachtige en onvergetelijke reis!

De studiereis werd mede mogelijk gemaakt door:

Op woensdag 5 april 2017 heeft prof. mr. dr. Pauline Schuyt een lezing verzorgd voor SOS. Deze lezing stond geheel in het teken van de levenslange gevangenisstraf en de recente ontwikkelingen die zich rondom deze straf hebben voorgedaan.

De levenslange gevangenisstraf is de zwaarste straf die het Nederlandse sanctiestelsel kent en werd door minister Modderman ingevoerd als alternatief voor de doodstraf. De Nederlandse levenslange gevangenisstraf kent geen mogelijkheid voor voorwaardelijke invrijheidstelling en dus eindigt de straf met het levenseinde van de gestrafte. Alleen indien gratie wordt verleend door de koning eindigt de straf eerder. In Nederland zitten op dit moment 43 mensen vast op deze strafrechtelijke titel.

Aan de orde kwamen verder de verschillende actoren die een rol hebben gespeeld bij de recente ontwikkelingen. Vanuit de politiek klonk lange tijd het geluid ‘levenslang is in Nederland levenslang’. Door een aantal uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) wordt de laatste tijd de vraag gesteld of de huidige wijze van tenuitvoerlegging van de levenslange gevangenisstraf in Nederland nog wel houdbaar is. Het EHRM is van oordeel dat indien er bij de tenuitvoerlegging van de levenslange gevangenisstraf de jure en de facto geen perspectief op invrijheidstelling wordt geboden, er sprake is van een inhumane behandeling op grond van artikel 3 EVRM. Volgens het Hof moet ook de levenslanggestrafte uitzicht hebben op vroegtijdige invrijheidstelling en dient er een tussentijds beoordelingsmoment te zijn (Vinter e.a.).

Naar aanleiding van de Europese uitspraken en geluiden vanuit de Nederlandse rechtspraak en wetenschap is per 1 maart 2017 een speciaal adviescollege ingesteld dat zich gaat uitlaten over de vraag of levenslanggestraften zich na 25 jaar kunnen gaan voorbereiden op een mogelijke terugkeer in de samenleving. De samenstelling van dit adviescollege en de criteria voor herbeoordeling zijn neergelegd in het Besluit Adviescollege levenslanggestraften.

Het is echter nog maar de vraag of dit voldoende is in het licht van de Europese rechtspraak of dat er toch een tussentijdse herbeoordeling door een rechter dient te komen. De komende jaren zal blijken waar het heen gaat met de levenslange gevangenisstraf.

Door het interactieve karakter van de lezing konden de SOS-leden hun eigen inbreng naar voren brengen en was er voldoende ruimte voor het stellen van vragen. De avond werd afgesloten met een borrel. Wij kijken terug op een geslaagde en interessante lezing!